Winterkwaaltjes: kun je echt een 'koutje vatten'?

Een 'koutje gevat': misvattingen ontmaskerd

Iedereen kan erover meepraten: het kan heel onaangenaam zijn om in de winter een tijdje in de kou te moeten verblijven...We beginnen te trillen (de spieren trekken automatisch samen om warmte te genereren), onze neus gaat lopen (waarmee ons neusslijmvlies beschermd wordt tegen de koude lucht)...

Maar ook al reageert ons lichaam op een natuurlijke wijze op koude, toch is het zo dat we niet direct een winterse kwaal oplopen door blootstelling aan de koude! Om een winterkwaal te ontwikkelen, heb namelijk een virus (of een andere ziektemaker) nodig.

In die zin bestaat het dus helemaal niet, een 'koutje vatten'. Het is wel zo dat we in de winter veel vaker ziek zijn dan in de zomer (1). Hoe komt dat, denkt u?

Waarom worden we in de winter vaker ziek?

Epidemiologen hebben verschillende factoren ontdekt die de ontwikkeling van ziekten in de wintermaanden bevorderen:

We zitten meer binnen

Omdat het in de winter koud is, gaan we minder naar buiten en blijven we liever binnen in onze meestal niet zo goed geventileerde ruimten. Nu is het zo dat ieder virus zich veel gemakkelijker verspreidt waar grote groepen mensen samen zijn.

Trouwens, veel binnen blijven betekent ook minder zon. Deze verminderde blootstelling aan de zon zorgt er met name voor dat we minder UVB-straling opvangen (zoals we uitleggen in dit artikel over vitamine D). Het zorgt voor een daling van de vitamine D-concentratie, en deze vitamine draagt bij aan een adequate werking van het immuunsysteem. Minder zonlicht betekent minder vitamine D en minder vitamine D betekent een minder krachtig immuunsysteem (2).

Droge lucht

In de zomer is de lucht warm en vochtig. De condensvorming verzwaart het virus waardoor het sneller op de grond terechtkomt. In de winter is de lucht droog, wat maakt dat virussen zich lichter en vluchtiger kunnen voortbewegen. Het is dus gemakkelijker voor een virus om uw slijmvliezen te bereiken en uw lichaam binnen te dringen.

Toch speelt kou een rol

Het klopt dat kou alleen ons niet ziek maakt. Toch heeft de winterse koude wel een negatief effect op ons lichaam:

• het bevordert de vaatvernauwing, waardoor de immuunrespons in ons lichaam wat wordt vertraagd.
• Maar wat vooral speelt: om de lucht die de longen binnenkomt te verwarmen, maakt de neus veel slijm aan. Dat slijm loopt naar buiten (de beroemde 'loopneus') en daardoor drogen de luchtwegen uit. De luchtwegen zijn hierdoor niet optimaal beschermd en worden daardoor gevoeliger voor aanvallen.

Daar komt nog bij dat de koude ervoor zorgt dat het virus besmettelijk blijft, en dat tientallen uren lang. Hoe lager de temperatuur, hoe krachtiger het virus zichzelf beschermt. De kou maakt het virus dus sterker.

Tips om gezond de winter door te komen

Er zijn een paar eenvoudige gewoontes die u kunnen helpen de winterse virussen te weren en gezond te blijven.

• Pas de (inmiddels vertrouwde) 'barrièreregels' toe: ventileer regelmatig de woonvertrekken , hoest in de elleboog, was regelmatig uw handen , draag binnen eventueel een masker, etc. ;
• kleed uzelf warm aan (met name de voeten, de handen en het hoofd) om zo vaatvernauwing te voorkomen. Zoals u hierboven kon lezen heeft kou een licht vertragende werking op onze immuunrespons. Overigens, wie te lang in een ijskoude omgeving verblijft, kan natuurlijk in een situatie van hypothermie terechtkomen. Een daling van de lichaamstemperatuur tot onder de 35°C kan dodelijk zijn, maar dat valt niet in de categorie van 'winterkwalen');
• en rook niet, want dit verzwakt de luchtwegen, droogt de slijmvliezen uit en beschadigt het immuunsysteem.

We willen hier niet doen alsof we altijd kunnen ontsnappen aan alle virussen, maar we kunnen wel proberen om gezond te blijven en het immuunsysteem sterk te maken, waardoor we minder last hebben van die winterse vermoeidheid en beter bestand zijn tegen aanvallen van buitenaf.

Een van de belangrijkste elementen in deze strijd is en blijft onze voeding. We hebben in de winter de neiging om wat meer 'troosteten' tot ons te nemen, oftewel eten dat wat rijker is aan vet en suikers. De rauwkost laten we wat meer links liggen. Maar een overdaad aan vet en suiker kan de werking van ons lichaam aantasten, terwijl rauwkost ons lichaam juist veel vitamines levert, en dan met name vitamine C. Juist die vitamine is belangrijk voor onze afweer.

Stoffen die goed zijn voor ons immuunsysteem

Zink

Zink is een spoorelement dat onmisbaar is voor een goede werking van ons immuunsysteem. Het speelt een rol in een groot aantal lichaamsprocessen, met name in de spieren, de botten, de huid en de lever. Maar zink ondersteunt met name een goede werking van het immuunsysteem doordat het de activiteit van de B- en T-lymfocyten vergroot (4).

Normaliter krijgen we zink binnen via de voeding (via oesters, kalfs- of runderlever, runderstooflapjes, lamsvlees, krab, etc.). Toch kunnen sommige mensen een tekort aan zink hebben. Dit kan ontstaan doordat men zink niet goed kan opnemen (bijvoorbeeld door verteringsproblemen) of doordat de voeding arm is aan specifieke dierlijke eiwitten.

Het kan in dat geval interessant zijn om een voedingssupplement op basis van zink te nemen in de winter (zoals de zuigtabletten Advanced Zinc Lozenges).

Echinacea

De echinacea is een vaste plant uit de familie van de aster, de paardenbloem, de korenbloem en de margriet. Het is een van oorsprong uit Noord-Amerika afkomstige medicinale plant die al eeuwenlang gebruikt wordt door de Amerikaans indianen.

De wortel bevat alkylamides en polysachariden, stoffen die de fagocytose zouden bevorderen. Deze medicinale plant is dan ook met name vermaard vanwege de ondersteunende werking voor het afweersysteem. Daarnaast zou de plant de keel en keelholte verzachten (3).

Men gebruikt echinacea idealiter in combinatie met andere vitamines en mineralen die de immuniteit versterken, zoals vitamine C en zink (deze stoffen zijn bijvoorbeeld samengebracht in de formule Immunity Booster).

Ginseng

Deze plant wordt al eeuwenlang gebruikt binnen de ayurvedische geneeskunst. Ginseng is een vaste plant waarvan men de wortel gebruikt voor een breed scala aan functies. In de fytotherapie zegt men dat ginseng een adaptogene plant is.

Recente studies hebben namelijk aangetoond dat de belangrijkste werkstoffen, de ginsenosides (uit de saponinenfamilie) bijdragen aan de ondersteuning van het immuunsysteem en de versterking van de vitaliteit(5).

Ginseng (met name in een supplement dat genormaliseerd is op 30% ginsenosides, zoals Ginseng 30%), is dus een uitstekend supplement voor de winterperiode.

Reishi

De traditionele Chinese en Japanse geneeskunst gebruiken het al eeuwenlang: reishi. Het is een zeer populaire paddenstoel, vooral sinds men erin geslaagd de paddenstoel te kweken.

Recent onderzoek heeft aangetoond dat het hoge gehalte aan bèta-glucanen en specifieke polysachariden in reishi en in andere Aziatische paddenstoelen mogelijk bepaalde genen activeren die gelinkt zijn aan de immuniteit (6-7).

Om te profiteren van de weldadige effecten van reishi in combinatie met de gunstige werking van andere paddenstoelen, kunt u kiezen voor een krachtige combinatie waarin de extracten van verschillende biologische paddenstoelen zijn samengebracht: reishi, shiitake, chaga, cordyceps, etc. (zoals de formule Organic MycoComplex).