Residu-arm dieet: een overzichtstabel

Een residu-arm dieet: wat is dat precies?

Een residu-arm dieet is een voedingspatroon dat tot doel heeft de hoeveelheid voedingsresten (oftewel 'het residu') in het spijsverteringskanaal te beperken (1). Het gaat daarbij om de voeding die niet geheel wordt opgenomen in de dunne darm - denk aan plantaardige vezels - en die uiteindelijk in de dikke darm eindigen. In de meest strikte versie van dit dieet, wordt ook voeding die de slijmvlieslaag van de darm irriteert en voeding die de darmpassage versnelt geëlimineerd.

Een residu-arm dieet: voorafgaand aan een coloscopie, maar ook in andere situaties

Bij een residu-arm dieet worden veel voedingsmiddelen uitgesloten met als doel de darmen volledig tot rust te brengen.

Het is vaak een maag- darmarts die het onderzoek 3 dagen voorafgaand aan een onderzoek (coloscopie) voorschrijft. Ook wordt het voorgeschreven als voorbereiding op een operatie van het lage spijsverteringskanaal (dikke darm, rectum, anus) (2). Het wordt ook na een operatieve ingreep toegepast om de geopereerde gebieden rust te geven middels het eten van zachte, semi-vloeibare voeding.

Een residu-arm dieet kan eveneens acute ontstekingspieken verlichten die geassocieerd worden met bepaalde ziektebeelden (zoals de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, diverticulitis ) (3).

De twee belangrijkste vormen van het residu-arme dieet

Het strikte residu-arme dieet

Het strikte residu-arme dieet is het dieet dat het slijmvlies in het spijsverteringsgebied het meeste spaart. Het is dan ook zeer restrictief.

De niet-toegestane voedingsmiddelen van deze vorm zijn:

• plantaardige vezels, die niet afbreekbaar zijn door de verteringsenzymen en die fermenteren in de darm. Dat betekent dat fruit en groenten in welke vorm dan ook niet toegestaan zijn (dus niet vers, maar ook niet in de vorm van sappen, compotes, ...). Ook volkoren- of half-volkoren granen, peulvruchten (linzen, kikkererwten..), zaden en oliehoudende vruchten zijn niet toegestaan (4).
• resistent zetmeel dat moeilijk af te breken is door amylase, en dat we vooral vinden in afgekoelde of ingevroren zetmeelhoudende producten (pastasalades, taboulé...);
• lactose, een melksuiker die eveneens in yoghurt en kwark voorkomt, en die soms diarree kan veroorzaken bij een tekort aan lactase (5);
• gefermenteerde kazen, die een opgeblazen gevoel en winderigheid kunnen veroorzaken (denk aan camembert, roquefort, munster...);
• polyolen (xylitol, malitol, sorbitol...) die gebruikt worden om suiker te vervangen en die voor een overmatige fermentatie in de dikke darm kunnen zorgen (6);
• vette vleessoorten, olie en boter in gekookte en gebakken gerechten, kruiden, alcohol en een teveel aan cafeïne, die de slijmvlieslaag in het verteringskanaal kunnen irriteren (7-8).

Het bredere residu-arme dieet

Het bredere residu-arme dieet is in feite een dieet zonder vezels. Het is veel minder strikt en sluit alleen groente, fruit, volkoren granen, peulvruchten en zaden uit. Soms wordt dit dieet voorgesteld als vervolg op het strikte residu-arme dieet, zodat het lichaam geleidelijk aan weer blootgesteld wordt aan nieuwe voedselcategorieën.

Het strikte residu-arme dieet: een gedetailleerde tabel van wel- en niet toegestane voeding

Belangrijk: wat men wel- of niet mag eten kan per patiënt, per arts of per ziekte verschillen. Bij twijfel raadpleegt u altijd de dieetvoorschriften van uw arts.

Een residu-arm dieet: wat eet u bij het ontbijt?

Hierbij 3 ontbijttypes die u kunt toepassen tijdens een strikt residu-arm dieet:

• 3 beschuiten + boter + aalbessengelei + 1 kop koffie
• 1 stukje geroosterd stokbrood + 1 portie comté + 1 kop rooibosthee
• 1 kom cornflakes + lactosevrije melk + 1 kop thee

Een residu-arm dieet: een voorbeeld van een compleet dagmenu:

Ontbijt:

• gegrild tostibrood + margarine + honing
• 1 koffie met lactosevrije melk

Lunch:

• 1 gegrilde kalkoenfilet + maisgries
• 1 stuk gruyère + stuk gegrild witbrood
• 1 fruitblokje

Vieruurtje (optioneel):

• 3 petit-beurrekoekjes
• 1 niet te sterke kop thee of koffie

Diner:

• groentebouillon met vermicelli
• 2 hardgekookte eieren
• 1 stuk edammer + beschuiten

Een residu-arm dieet: mogelijke vermoeidheid

Omdat een residu-arm dieet veel voedingsstoffen uitsluit, mag het niet te lang gevolgd worden. Meestal wordt het niet langer dan 3 of 4 dagen gevolgd.

Als het langer gevolgd wordt, kan het tot intense vermoeidheid leiden. Daarnaast kan het zorgen voor constipatie en tot tekorten op het gebied van vitamines en mineralen (9). Het is overigens af te raden om een residu-arm dieet te volgen zonder medisch advies.

Heeft u last van chronische verteringsproblemen, dan is het goed om te weten dat hiervoor specifieke supplementen zijn ontwikkeld (zoals Lectin Flush, dat een aantal chelateurs van lectines bevat, de overvloedig aanwezige eiwitten in onze voeding die mogelijk betrokken zijn bij verschillende ontstekingsreacties).